https://jisf.isca.ac.ir/ دوفصلنامه مطالعات اسلام وخانواده fa daily 1 Sun, 23 Nov 2025 00:00:00 +0330 Sun, 23 Nov 2025 00:00:00 +0330 https://jisf.isca.ac.ir/article_78858.html این پژوهش با هدف مقایسه تأثیر خانواده درمانی مک‌ مستر و مشاوره کارکردی خانواده با رویکرد اسلامی بر کارکرد خانواده انجام شد. روش پژوهش به صورت نیمه تجربی با طرح پیش آزمون، پس آزمون و پی‌گیری همراه گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش خانواده‌های دارای نوجوان پسر بودند و روش نمونه گیری به صورت در دسترس انجام شد. از بین خانوادههای مراجعه کننده تعداد بیست خانواده در گروه‌های آزمایشی و گروه کنترل به طور تصادفی قرار گرفتند. ابزار پژوهش پرسشنامه کارکرد خانواده مک مستر (FAD ) بود. داده ها توسط نرم افزار SPSS نسخه بیست و چهارم با کمک آزمونهای آماری تحلیل واریانس با اندازه‌گیری تکراری، تحلیل کوواریانس چند متغیره و آزمون تعقیبی بن فرونی تحلیل شد. یافتههای پژوهش نشان داد که هر دو مداخله در مقایسه با گروه کنترل بر کارکرد خانواده در سطح معناداری 0001/0 P< تأثیر داشته است. بین مؤلفههای کارکرد خانواده در دو گروه درمانی تفاوت معنی داری وجود داشت. نتایج این پژوهش می‌تواند به توسعه علوم رفتاری با رویکرد اسلامی کمک نموده و برای مشاوران و پژوهشگران خانواده کاربرد داشته باشد. https://jisf.isca.ac.ir/article_78859.html هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی آموزش اخلاق زناشویی اسلامی بر کارآمدی خانواده است. این پژوهش، از نوع تک‌آزمودنی با طرح خط پایه چندگانه و پیگیری یک ماهه است. جامعه آماری، کلیه افراد متاهلی بودند که در بازه زمانی اردیبهشت 1399 تا مرداد 1399 پس از دیدن اطلاعیه‌ها، به مرکز مشاوره سماح قم مراجعه کردند. روش نمونه‌گیری، هدفمند بود. در مجموع از 12 زوجی که مراجعه کردند، سه زوج که بر اساس پرسشنامه رضایت زناشویی، چک‌لیست اختلالات روانی و مصاحبه بالینی، ملاک‌های ورود به طرح را داشتند، انتخاب شدند. شرکت‌کنندگان در موقعیت‌های خط پایه و هفت جلسه کارآزمایی و یک ماه بعد از کارآزمایی به پرسشنامه کارآمدی خانواده پاسخ دادند. تحلیل داده‌ها به روش تحلیل نمودار، تحلیل دیداری درون‌موقعیتی و بین‌موقعیتی، کاهش میانگین خط پایه (MBLR3)، درصد داده‌های غیرهمپوش (PND)، درصد تمام داده‌های غیرهمپوش (PAND) و تفاوت نرخ بهبود (IRD) انجام شد. نتایج اجرای بسته آموزشی اخلاق زناشویی اسلامی بر روی سه زوج با خط پایه چندگانه نشان داد که در متغیر کارآمدی خانواده، هر سه زوج از وضعیت روند کاهشی و باثبات به وضعیت روند افزایشی و باثبات، با درصد بهبودی کل %9 و اندازه اثر متوسط به پایین رسید. بنابراین، بسته آموزشی اخلاق زناشویی اسلامی در افزایش کارآمدی خانواده موثر است و می‌تواند در آموزش‌های پس از ازدواج ویژه همسران، در جهت افزایش کارآمدی خانواده مورد استفاده قرار گیرد. https://jisf.isca.ac.ir/article_78940.html اسلام به خانواده جایگاه والایی را بخشیده است و به نقش تعارضات زناشویی و عوامل مرتبط با آن در اختلافات منجر به طلاق توجه ویژه‌ای نموده است. هدف از این پژوهش تعیین نقش میانجی همدلی زناشویی در رابطه دل‌زدگی زناشویی و ذهن‌آگاهی با تعارضات زناشویی زوجین دارای گرایش به طلاق شهر یاسوج بود. پژوهش حاضر توصیفی از نوع همبستگی است. از بین کلیه زوجین مراجعه کننده به شورای حل اختلاف شهریاسوج، بعد از هماهنگی با این شورا 100 نفر که تمایل به شرکت داشتند، به روش نمونه گیری دردسترس انتخاب شدند. ابزار پژوهشی مورداستفاده پرسش‌نامه دل‌زدگی زناشویی پاینز (1996)، پرسش‌نامه تعارضات زناشویی ثنایی (1396)، پرسش‌نامه همدلی زناشویی جولیف و فارینگتون (2006) و پرسش‌نامه ذهن‌آگاهی براون و رایان (2003) بودند. نتایج تحلیل مسیر نشان داد که دل‌زدگی زناشویی و ذهن‌آگاهی با همدلی زناشویی زوجین رابطه دارد. دل‌زدگی زناشویی و ذهن‌آگاهی با تعارضات زناشویی زوجین رابطه دارد. همدلی زناشویی با تعارضات زناشویی زوجین رابطه دارد. همدلی زناشویی ارتباط بین دل‌زدگی زناشویی بر تعارضات زناشویی زوجین را میانجی می‌کند و همدلی زناشویی ارتباط بین ذهن‌آگاهی بر تعارضات زناشویی زوجین را میانجی می‌کند. در نتیجه همدلی زناشویی در رابطه دل‌زدگی زناشویی و ذهن‌آگاهی با تعارضات زناشویی زوجین دارای گرایش به طلاق شهر یاسوج نقش میانجی دارد. لذا، اگر زوجین همدل بتوانند از طریق ذهن‌آگاهی مسائل حل نشده قبلی خود را حل نمایند که منجر به دل‌زدگی شده‌اند، منجر به کاهش تعارضات زناشویی و حفظ بنیاد خانواده مطابق با فرامین الهی می‌شود. https://jisf.isca.ac.ir/article_78943.html هدف این پژوهش بررسی رابطه هوش معنوی و ویژگی های شخصیتی با طلاق عاطفی بود. این پژوهش توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری این پژوهش را زنان متأهل منطقه شهید مطهری شهر مشهد در بهار 1401 تشکیل می دهند. برای نمونه 306 نفر به صورت نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزارهای این پژوهش شامل پرسشنامه های هوش معنوی بدیع و همکاران، ویژگی های شخصیتی هگزاکو و طلاق عاطفی گاتمن بود. داده های پژوهش با روش های همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون گام به گام تجزیه و تحلیل شد. نتایج همبستگی پیرسون نشان داد که بین مؤلفه های تفکر وجودی نقادانه، توانایی مقابله و تعامل فرد با مشکلات از متغیر هوش معنوی با طلاق عاطفی رابطه معناداری وجود دارد، همچنین بین مؤلفه ی وظیفه شناسی از متغیر ویژگی های شخصیتی با طلاق عاطفی رابطه ی معناداری وجود دارد. نتیجه تحلیل رگرسیون به روش گام به گام نشان داد هوش معنوی و ویژگی های شخصیتی 30 درصد از واریانس را تبیین کردند. لذا نتیجه می گیریم که هوش معنوی و ویژگی های شخصیتی پیش بین کننده های خوبی برای طلاق عاطفی محسوب می شوند. https://jisf.isca.ac.ir/article_78945.html پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل مفهومی والدگری‌معنوی‌خداسو بر پایه‌ی کرامت‌مداری انسان انجام گرفت. بدین منظور ابتدا با تعیین واحد تحلیل معنایی، آیات قرآن کریم و روایات مورد بررسی قرار گرفت و مضامین مربوط به مشتقات کَرَم و ضد آن لُؤم استخراج و در سه مرحله کدگذاری شد. روش پژوهش در این تحقیق تحلیل مضمون بود. بر اساس منابع اسلامی، طبق مدل به دست آمده، خردمندی، کنش هسته‌ای نظام روانشناختی والدگری‌معنوی‌خداسو می‌باشد که مضامین پایه شش‌گانه ‌ارزنده‌سازی، پاسخگویی به نیازها، انعطاف‌پذیری ‌بین‌فردی، رعایت انصاف، نظم‌دهی هیجانی و ثبات رفتاری استنتاج و سپس تحت دو مؤلفه‌ی کلی ارزشمندی غیر‌مشروط و تعادل‌جویی تعاملی سازماندهی گردید و نقش والدگری در این مدل بر اساس رضایت و خشنودی الهی محقق می‌گردد. در پایان، روایی ‌محتوا از طریق وارسی منطقی و مستدل کارشناسان خبره با استفاده از ضریب شاخص ‌روایی محتوا (CVI) با میانگین 94/0، و میزان نسبت روایی محتوا (CVR) با میانگین 1، انجام و تأیید شد. نتایج نشان داد سبک والدگری‌معنوی‌خداسو بر پایه‌ی کرامت‌مداری انسان مفهومی پویا، پیچیده و جامع انواع خیر، شرف و فضائل می‌باشد که منجر به شکل‌گیری و حفظ تعادل و تعالی فرزند می‌گردد. https://jisf.isca.ac.ir/article_78941.html در نظریه جامعه‌شناختی، زنانگی با مفهوم نقش پیوند خورده و براساس همین نقش‌هاست که موجودیت‌های فردی و اجتماعی زنان در جامعه مورد شناسایی قرار می‌گیرد. به نظر می‌رسد همین نگاه در خصوص نسبت‌دادن نقش به زنان، در تعالیم قرآنی و روایی شیعی نیز وجود دارد. از این‌رو، هدف از پژوهش حاضر پاسخ به این پرسش است که در این تعالیم، زنانگی با توجه به کدام نقش‌ها و الزامات مربوط به آنها قابل تحلیل است. پژوهش به شیوه توصیفی – تحلیلی بوده و داده‌ها به روش کتابخانه‌ای جمع‌آوری و تحلیل شده‌اند. بررسی‌ تعالیم نشان می‌دهد زنانگی از یک سو در ارتباط با نقش‌هایی همچون دختری، همسری و مادری است که براساس تفاوت‌های ذاتی زنان با مردان برجسته شده و حذف آنها نقص جدی در نظام زیستی ایجاد می‌کند. از سوی دیگر، زنانگی در مواجهه با علم‌اندوزی، هنرآموزی و اشتغالات خاص و تواصی به حق و صبر، فرم اجتماعی‌‌تری به خود گرفته است. با این حال، این نقش‌ها مشروط به دو دسته از الزامات خانوادگی (قوّامیّت، نفقه، تمکین) و ارتباطی (معاشرت همراه با عفت، پوشش، عدم اختلاط با مردان) است که می‌تواند تحقق بخش مفهوم زنانگی باشد. https://jisf.isca.ac.ir/article_78944.html امروزه فرزندآوری که یکی از عوامل تحکیم و تعالی خانواده است مورد غفلت قرارگرفته و باور عموم براین است که این امر مهم و حیاتی جز سختی و مشقت و از‌بین‌رفتن رضایت از زندگی دستاورد دیگری ندارد. با در نظر‌گرفتن این نکته، هدف پژوهش حاضر مقایسه کارکرد خانواده، الگوهای ارتباطی زوجین و انطباق‌پذیری و همبستگی خانواده در مادران دارای 3 فرزند یا بیشتر با مادران دارای 1 یا 2 فرزند بود. این پژوهش توصیفی از نوع علی‌مقایسه‌ای است. جامعه آماری در این پژوهش کلیه مادران شهر مشهد در بهار سال 1401 هستند، روش نمونه‌گیری به صورت هدفمند انجام شد و اندازه هر یک از گروه ها 40 نفر بود (40 نفر دارای 3 فرزند که از نظر سن، تحصیلات، درآمد و وضعیت تک همسری مورد بررسی قرار‌گرفتند و 40 نفر دارای 1 یا 2 فرزند). برای جمع‌آوری داده‌ها از ابزار سنجش خانواده اپشتاین؛ پرسشنامه الگوی ارتباطی زوجین کریستنسن و سالاوی؛ و مقیاس همبستگی و انطباق‌پذیری خانواده السون؛ و برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش تحلیل واریانس چندمتغیری استفاده شد. یافته‌های حاصل از پژوهش نشان داد بعد خانوار نقش موثری در کارکرد خانواده، الگوهای ارتباطی زوجین و انطباق‌پذیری و همبستگی خانواده دارد. طبق یافته‌ها خانواده های دارای 3 فرزند یا بیشتر از نقطه نظر کارکرد خانواده و الگوهای ارتباطی زوجین عملکرد بهتری را دارند، همبستگی آنها نیز بیشتر بوده و افزایش تعداد فرزندان تاثیر منفی در عملکرد خانواده ندارد. لذا نتیجه می‌گیریم افزایش بعد خانوار به عملکرد بهتر خانواده و کاهش آسیب‌های محتوایی خانواده منجر خواهد شد. https://jisf.isca.ac.ir/article_78942.html سرگرمی‌ها به عنوان یکی از محصولات فرهنگی مهم در عصر معاصر، نقش موثری در حصول کارکردهای خانواده به نحو مطلوب و یا نامطلوب دارند. اثرات سرگرمی‌ها در این خصوص، در بسیاری از موارد عمیق، درازمدت و گاه ناخودآگاه است. ازاین‌رو یکی از دغدغه‌های مهم دلسوزان عرصه فرهنگ، حفظ کارکردهای خانواده در مواجهه با آسیب‌های وارد شده از ناحیه این سرگرمی‌ها و بهره‌گیری از فواید احتمالی آن است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی در پی یافت دیدگاه اسلامی در این زمینه است. در این پژوهش این نتایج به دست آمد که: سرگرمی‌های مدرن در بسیاری از موارد کارکردهای خانواده را تحت‌الشعاع خود قرار داده‌اند؛ برخی از اثرهای منفی این سرگرمی‌ها عبارتند از: مطیع‌سازی و کنترل افکار عمومی در جهت خواست سرمایه‌داران و ترغیب و اشاعه باورهای مخالف با مصالح خانوادگی، جانشینی برای وظایف خانوادگی بودن و کمک به فرار از مسئولیت‌های خانوادگی، ایجاد نیازهای کاذب در خانواده، هرزه‌نگاری، زمینه‌ساز بیماری‌های روحی و روانی شدن در اعضای خانواده از طریق ایجاد شادی آنی و بدون هدف و اعتیاد به سرگرمی؛ همچنین در صورت استفاده صحیح از سرگرمی‌های مدرن، برخی از اثرهای مطلوب در این خصوص عبارتند از: مطیع‌سازی و سوق دادن افکار عمومی به آموزه‌های اسلامی در خصوص خانواده مانند حجاب، تفکیک جنسی، غیرت و عفت جنسی، ایجاد خودشکوفایی، آرامش‌بخشی، تخلیه هیجانات مزاحم و افزایش قدرت تفکر و در نتیجه افزایش شناخت فرد از نیازها، استعدادها و اهداف خود و کمک به خودیابی، جانشین امور نکوهیده مانند خشونت‌های جنسی شدن.